Zayıflama İlaçları ve Safra Kesesi Hastalıkları

Obezite, safra kesesi taşı oluşumu için bilinen risk faktörlerindendir. Bu nedenle obezitenin sağlıklı beslenme başta olmak üzere yaşam biçimi değişiklikleri ile önlenmesi, her organ sistemi gibi safra kesesi sağlığı için de faydalıdır. Buradan hareketle son zamanlarda giderek yaygın kullanılan zayıflama ilaçlarının da safra kesesi sağlığına katkı sağlayacağı düşünülebilir. Ancak veriler maalesef bunun tam aksini göstermektedir. 

İlk olarak Tip 2 diabetes mellitus tedavisi için önerilmiş olan Glukagon-benzeri peptid-1 (GLP-1) reseptör agonistleri günümüzde obezite tedavisinde de kullanılmaktadır. Vücutta doğal olarak salınan GLP-1 glukoz (şeker) metabolizmasında önemli bir rol alır. İlaç olarak üretilen formları da vücutta aynı GLP-1 salınmışçasına etki gösterir. Bu tedavi ile insülin salınımı artar, mide boşalması yavaşlar, doygunluk hissiyle iştahı baskılar. Tüm bu etkilerinin sonucunda da hem kilo kaybına hem şeker metabolizmasının kontrolüne katkı sağlar. 

GLP-1 reseptör agonistleri ya da halk arasında bilindiği şekliyle zayıflama iğnelerinin bazı yan etkileri bulunmaktadır. Son zamanlarda, özellikle yüksek doz ya da uzun süre kullanım ile safra kesesi hastalıkları arasında ilişki gösterilmeye başlanmıştır. Obezitede zaten safra taşı oluşumu için eğilim varken, obeziteyi tedavi etmek için verilen ilaçların yan etkisi olarak da böyle bir eğilim olması hastaların riskini daha da arttırmaktadır. 

Safra kesesinin uzun süre kasılmaması ya da içeriğindeki safra kimyasında değişikliklerle oluşabilen safra taşları obezite ya da hızlı kilo vermeden etkilenebilir. Gerek uzun açlık, gerek kolesterol yoğunluğu bilinen risk faktörlerindendir. 

Bu alan yeni gelişmekte olan bir süreçten geçmekteyse de yapılan geniş serili çalışmalarda, GLP-1RA (zayıflama iğnesi) kullananlarda safra kesesi taşı gelişme riski, bu ilacı kullanmayan genel topluma oranla, %37 daha yüksek bulunmuştur. Verilen kilonun miktarı ve hızı ile safra taşı oluşumu riski paralellik göstermektedir. Bu artışın sadece kilo kaybının kendisiyle değil, safra kesesi kasılması ve safra akışı metabolizması üzerine etkilere bağlı olduğu öne sürülmektedir. 

GLP-1RA kullanımı ile safra kesesi hastalıkları arasındaki ilişkinin klinik sonuçları bulunmaktadır. Her hastanın aynı profilde olması, aynı riski taşıması mümkün değildir. Bu nedenle ilaç başlanacak hastaların kişisel olarak detaylı incelenmeleri, kendilerine, ailelerine, hastalıklarına, yaşam stillerine, kullanılan ilaç dozu ve süresine bağlı tüm risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.  

Tedavi altındaki hastaların risk değerlendirmesi yapıldıktan sonra, kişisel rutin tarama ve gerekirse tedavi protokolleri oluşturulmalıdır. Hasta eğitimi, olası süreçlerle ilgili detaylı bilgilendirilmesi ve hasta uyumu son derece önemlidir. 

Tedavi başlanmadan bilinen safra kesesi taşı olan hastalar da, tüm bu olasılıklardan haberdar edilmelidir. GLP-1 RA kullanımı öncesinde ya da sırasında oluşan safra taşlarının şikayetleri, genel safra taşlarından farksızdır. Tedavi kriterleri ve şeklinde de bir değişiklik söz konusu değildir. 

Son derece yaygın kullanılmaya başlanan GLP-1 RA ilaçlarının safra kesesi üzerindeki olumsuz etkileri akılda tutulmalı, hem tedavi öncesi hem tedavi sırasından hasta ve hekimi bu konuda şüphe eşiklerini düşük tutmalıdır.